در اين نوشتار قصد داريم بدون جانبداري از سازنده‌اي خاص، سيستم‌هاي عامل مطرح در زمينه تلفن‌هاي همراه و دستياران ديجيتال شخصي (PDA) و قابليت‌هاي آن‌ها را بررسي كنيم. سيستم‌هاي عاملي كه در اين مقاله بررسي مي‌شوند، Symbian، Windows Mobile، و Palm OS مي‌باشند.

 

نگاهي به سيستم‌هاي عامل تلفن همراه

بسياري از كاربران، هنگام خريد دستگاه تلفن همراه هوشمند خود عوامل متنوعي نظير قيمت، قابليت‌ها و اندازه آن را درنظر مي‌گيرند. اما چنين به نظر مي‌رسد كه كاربران معدودي به سيستم‌عامل تلفن همراه خود، يا نرم‌افزار سيستمي كه تحقق و اجراي كاربردهاي متنوع تلفن همراه را ميسر مي‌سازد، حساسيت نشان داده يا اساسا آن را به عنوان عاملي براي‌ انتخاب يا عدم انتخاب يك محصول در نظر مي‌گيرند. در اين نوشتار قصد داريم بدون جانبداري از سازنده‌اي خاص، سيستم‌هاي عامل مطرح در زمينه تلفن‌هاي همراه و دستياران ديجيتال شخصي (PDA) و قابليت‌هاي آن‌ها را بررسي كنيم. سيستم‌هاي عاملي كه در اين مقاله بررسي مي‌شوند، Symbian، Windows Mobile، و Palm OS مي‌باشند.

محك‌هاي مقايسه

بدون شك تعداد محك‌ها و گزينه‌هايي كه براي مقايسه سيستم‌هاي عامل تلفن‌هاي همراه وجود دارند متنوع و گنجاندن آن‌ها در يك مطالعه‌اي مقايسه‌اي فراتر از حوصله خوانندگان خواهد بود، ليكن در اين نوشتار محك‌هاي مشترك و تا جاي ممكن كاربردي را انتخاب كرده‌ايم. اين گزينه‌ها سهولت استفاده، پشتيباني از كاربردهاي Microsoft Office و سازگاري با آن، قابليت‌هاي چندرسانه (Multimedia) و پشتيباني از پست الكترونيكي است. نرم‌افزارهاي سازندگان شخص ثالث (Third party) براي اين سيستم‌هاي عامل كه نقش مهمي در توسعه و گسترش كاربردهاي اين تلفن‌ها دارند نيز از نظر تعداد و كيفيت اين گونه‌ كاربردها مقايسه خواهند شد. بي ترديد توانايي‌ها و قابليت‌هاي سيستم‌هاي عامل، به عنوان هسته نرم‌افزاري اين تجهيزات از اهميت و جايگاه ويژ‌ه‌ خود برخوردار بوده كه در اين نوشتار نيز به آنها اشاره خواهيم كرد.

سيستم‌عامل Symbian

اين سيستم‌‌عامل عمدتاً براي تلفن‌هاي همراه، تلفن‌هاي هوشمند، و برخي دستياران ديجيتال شخصي مورد استفاده قرار مي‌گيرد و توانائي‌هاي متنوعي در زمينه مديريت اطلاعات شخصي (PIM)، دفترچه تلفن، و تقويم داراست. كاربردهاي شخص‌ ثالث متنوعي براي آن نوشته ‌شده است لكين نظر به اينكه نگارش‌هاي مختلفي از اين سيستم‌عامل براي نسل‌هاي مختلف دستگاه‌هاي تلفن همراه هوشمند توليد شده است (به عبارت ديگر هر نگارش از سيستم‌عامل با در نظر گرفتن قابليت‌هاي سخت‌افزاري نسل خاصي از دستگاه‌هاي تلفن طراحي و پياده‌سازي شده است) لذا در عملكرد برخي از اين كاربردهاي شخص ثالث، با توجه به سخت‌افزار دستگاه تلفن هوشمند، ناسازگاري‌هاي به چشم مي‌خورد. از نظر ساختاري اين سيستم‌عامل از 5 لايه اساسي تشكيل شده است كه اين لايه‌ها عبارت است از:

• لايه ارتباط با سخت‌افزار و خدمات هسته سيستم‌عامل

• لايه خدمات پايه

• لايه خدمات سيستم‌عامل (شامل خدمات عمومي سيستم‌عامل، خدمات ارتباطي، خدمات گرافيكي و چندرسانه، و ارتباط با ساير تجهيزات(

• لايه كاربرد شامل JavaME

• لايه واسط كاربر

سهولت استفاده مانند كاربردهاي شخص ثالث ارتباط تنگاتنگي به سخت‌افزار تلفن همراه هوشمند دارد. به عنوان مثال از ديد كاربران، كار با اين سيستم‌عامل هنگامي كه برروي سخت‌افزار Nokia 9300 نصب شده است بسيار ساده و سرراست است، اما اين سهولت استفاده به مراتب كمتر از سهولت استفاده در سيستم‌هاي عامل Windows Mobile و يا Palm OS است. به طور مشخص، رابط كاربر سيستم‌عامل Symbian زماني كه برروي تلفن همراه Nokia 6682 نصب شده است، براي ورود اطلاعات متني توسط كاربر (پست الكترونيكي و يا پيامك) دشوار و تاحدودي گمراه‌كننده است. در نتيجه سهولت استفاده از اين سيستم‌عامل ارتباط تنگاتنگي با سخت‌افزار تلفن همراه هوشمند دارد.

اين سيستم‌عامل از مستندات تهيه‌شده توسط كاربردهاي اداري Microsoft شامل Word, Excel و Power Point به طور كامل پشتيباني مي‌نمايد با اين حال توانايي ايجاد، ويرايش و يا حتي مشاهده‌ اين مستندات برروي دستگاه تلفن همراه وابستگي كامل به سخت‌افزار تلفن همراه و قابليت‌هاي آن دارد. از نظر پشتيباني از پست الكترونيكي اين سيستم‌عامل نيز مانند سايرين به طور كامل از استانداردهاي رايج پست الكترونيكي نظير POP، IMAP4، و Webmail پشتيباني مي‌نمايد. با اين حال كاربراني كه به دنبال راه‌حل‌هاي تنومند و مطمئن‌تري براي پست الكترونيكي خود هستند مي‌توانند از كاربردهاي Microsoft Exchange يا Blackberry Connect and Visto به عنوان سامانه پست الكترونيك بهره ببرند.

پشتيباني از چندرسانه در اين سيستم‌عامل به شكل ماهرانه‌اي تعبيه شده است. اين سيستم‌عامل توانايي پخش چندرسانه‌هاي صوتي- تصويري و ضبط صدا را دارد. اما اين قابليت‌ها برروي تمام سخت‌افزارها به طور يكسان محقق نشده است. به عنوان مثال تلفن همراه هوشمند Nokia 9300 توانايي پخش فايل‌هاي صوتي تحت ساختار MP3 را داشته و به علاه با استفاده از نگارش همراه نرم‌افزار RealPlayer قادر است فايل‌هاي چندرسانه با ساختار RealAudio،RealVideo و MP3 را پخش نمايد، ولي قادر به ضبط صدا يا تصوير نيست.

از نظر تنوع كاربردهاي شخص ثالث براي اين سيستم‌عامل، مي‌توان به گزارش سايت handango اشاره كرد كه در زمان نگارش اين مقاله بيش از 9500 كاربرد شخص ثالث را براي اين تلفن همراه ثبت كرده است. همچنان كه در ادامه اين مقاله مي‌خوانيد اين تعداد كاربرد كمتر از كاربردهاي شخص ثالث براي سيستم‌هاي عامل Windows Mobile و Palm OS است.

سيستم‌عامل Windows Mobile

اين سيستم عامل در واقع نگارش نهايي از روند توسعه خانواده سيستم‌هاي عامل همراه شركت مايكروسافت است كه در ابتدا با نام Pocket PC 2000 روانه‌ بازار دستگاه‌هاي تلفن همراه هوشمند، كامپيوترهاي جيبي، و دستيارهاي شخصي ديجيتال شد. معماري اين سيستم‌عامل بر مبناي رابط برنامه‌هاي كاربردي Window32 ( يا Win32 API) است و علاوه بر ارائه خدمات پايه‌اي سيستم‌عامل، برنامه‌هاي كمكي ديگري را نيز در بر دارد.

در ابتدا باور بر اين بود كه اين سيستم‌عامل پاسخ شركت مايكروسافت به محصول رقيب يعني Palm OS بود. در آن زمان نام اين سيستم‌عامل Pocket PC بود. اما گذشت زمان و به طور مشخص ارائه نگارش 6 از اين سيستم‌عامل در اوايل سال ميلادي 2007 توسط مايكروسافت، حاكي از توسعه و افزايش چشمگير قابليت‌هاي اين سيستم‌عامل است. از ميان اين بهبودها مي‌توان به قابليت‌هاي جالب توجه در كاربرد تقويم، دفترچه تماس‌ها و قابليت جست‌وجو در نامه‌هاي الكترونيكي اشاره نمود. در مقايسه با سيستم‌عامل‌هاي رقيب و به طور مشخص Palm OS، سيستم‌عامل Windows Mobile فهرست تماس‌ها يا همان دفترچه تلفن شما را به شكل كارآمدتري مديريت مي‌نمايد. به خصوص روش‌هاي بهتري براي جست‌وجو در فهرست‌هاي حجيم از تماس‌ها (1000 ركورد و فراتر از آن) در اين سيستم‌عامل تعبيه شده است.

از نظر ظاهري دفترچه تماس‌ها (يا همان دفتر تلفن) فيلدهاي اطلاعاتي بيشتري در مقايسه با سيستم‌عامل Palm OS را در بر داشته و با شباهت زيادي كه با دفترچه‌تلفن‌هاي معمولي دارد، معمولاً يافتن اسامي را با فشردن دو يا سه كليد ميسر مي‌نمايد. مهمترين شكايتي كه از اين سيستم‌عامل ذكر شده است، دشواري و تعدد قدم‌هاي لازم براي انجام كارهاي ساده (نظير خروج از يك برنامه) است. در نگارش 6 از اين سيستم‌عامل، مايكروسافت ميان‌برهاي (Shortcut) متعددي را به سيستم‌عامل اضافه كرده ولي با اين وجود جا براي كارهاي بيشتر باقي است. در طول ساليان گذشته مايكروسافت تغييرات اندكي را برروي كاربردهاي دفترچه تلفن، تقويم، يادداشت، و وظايف (Tasks) از اين سيستم‌عامل اعمال كرده است ولي درنگارش 6 از اين سيستم‌عامل بهبودهاي هوشمندانه‌اي به كاربرد دفترچه تلفن و تقويم اضافه شده است.

به عنوان مثال تاريخچه‌ تماس‌ها و دفترچه تلفن به شكل هوشمندانه‌اي به يكديگر مرتبط شده‌اند به طوري كه با مراجعه به دفترچه تلفن مي‌توانيد بفهميد كه آخرين بار در چه تاريخي با شخص خاصي تماس گرفته‌ايد يا از طرف وي با شما تماس گرفته ‌شده است، زمان تماس چه هنگامي بوده و طول مدت مكالمه چقدر مي‌باشد. ادغام كاربرد Outlook و تقويم نيز از ديگر بهبودهاي قابل توجه در اين سيستم‌عامل است. از سوي ديگر با بهره‌گيري از كاربرد ActiveSync امكان هماهنگ و همزمان‌سازي كاربرد Outlook در كامپيوتر شخصي شما و كاربرد Outlook تلفن همراه به راحتي فراهم شده است. در اين خصوص اشاره به اين نكته نيز خالي از لطف نيست كه مايكروسافت بدون ارائه توضيح مشخصي، قابليت همزمان سازي اين دو كاربرد با استفاده از شبكه‌هاي بي‌سيم (WiFi) را از سيستم‌عامل حذف كرده است.

به نظر مي‌رسد تهديدات امنيتي در شبكه‌هاي بي‌سيم و خطر انتشار و دسترسي ناخواسته به محتويات نامه‌هاي الكترونيكي از مهمترين دلايل اين تصميم باشند. نگارش 6 از اين سيستم‌عامل كاربردهاي مجموعه اداري مايكروسافت شامل Word, Excel و Power Point را به طور كامل ارائه مي‌كند. اين كاربردها نه تنها براي مشاهده فايل‌هاي توليد شده توسط محصولات فوق الذكر، بلكه براي ويرايش آنها نيز قابل استفاده است. با اين وجود محدوديت‌ها و توانايي‌هاي سخت‌افزار تلفن همراه در اين زمينه از اهميت و جايگاه تعيين كننده‌اي برخوردار است. در زمينه پست الكترونيكي اين سيستم‌عامل علاوه بر استانداردهاي POP و IMAP از فناوري تحويل بلادرنگ نامه‌هاي الكترونيكي نيز پشتيباني مي‌كند. از نظر پشتيباني از چند رسانه، هيچ يك از سيستم‌هاي عامل ذكر شده در اين مقاله، قابل رقابت با Windows Mobile نيستند.

علاوه بر امكانات رايج ضبط و پخش چند رسانه، اخيرا محصول نرم‌افزاري SlingPlayer كه براي اين سيستم‌عامل (و نيز سيستم‌عامل Symbian) نوشته‌ شده است، امكان پخش برنامه‌هاي تلويزيوني برروي دستگاه تلفن همراه فراهم خواهد شد. كاربردهاي شخص ثالث متنوعي براي اين سيستم‌عامل نوشته شده است كه در صورت نياز كاربران مي‌توانند اين كاربردها را به سيستم‌عامل اضافه و از آنها استفاده كنند. سايت‌هايي نظير handango يا pocketgear نمونه‌هايي از سايت‌هاي متعدد ومتنوع عرضه‌كننده‌ كاربردهاي شخص ثالث براي اين سيستم‌عامل به شمار مي‌روند. سايت handango بيش از 17600 كاربرد شخص ثالث را براي اين سيستم‌عامل در بردارد.

سيستم‌عامل Palm OS

متأسفانه اين سيستم‌عامل به دليل تحولات اخيري كه در شركت سازنده‌ آن رخ داده است در وضعيت گذار به سر مي‌برد. در سال 2006 شركت ژاپني Access كه توليد كننده نرم‌افزار مي‌باشد، شركت سازنده‌ PalmOS يعني PalmSource را خريد و اين در حالي رخ داد كه يك سال قبل‌تر شركت PalmSource از شركت Palm منشعب شده ‌بود. اين تحولات تجاري سبب شد كه نگارش 6 اين سيستم‌عامل كه قرار بود در سال 2003 روانه بازار شود، هيچگاه به بازار عرضه نشود و در حال حاضر تمام تجهيزاتي (تلفن‌هاي همراه و دستياران ديجيتال همراه) كه از اين سيستم‌عامل استفاده مي‌كنند، از نگارش 5.4 اين سيستم‌عامل بهره مي‌برند. با وجود اينكه آخرين نگارش اين سيستم‌عامل بيش از 3 سال است كه به روز نشده است، ليكن همچنان از توانائي‌ها و قابليت‌هاي قابل توجهي برخوردار بوده كه آن را در رده سيستم‌هاي عامل امروزي قرار مي‌دهد.

به عنوان مثال رابط كاربر اين سيستم‌عامل به شكل قابل توجهي سهل‌الاستفاده است. اجراي برنامه با كليك انجام شده و براي ورود اطلاعات كافي است كه با استفاده از قلم مخصوص (و قابليت تشخيص دستنويس) يا صفحه كليد مجازي اطلاعات را وارد كنيد. يكي از نكات تحسين برانگيز در اين سيستم‌عامل سهولت مديريت كاربردهاست. در اين سيستم‌عامل لازم نيست كه از كاربردي خارج شويد (Exit) و به محض اجراي كاربرد ديگر، كاربرد قبلي به طور خودكار خاتمه مي‌يابد. اين ويژگي سبب مي‌شود كه بر خلاف سيستم‌هاي عامل ديگر (مانند Windows Mobile) حافظه تلفن همراه به طور ناخواسته براي كاربردهاي متعدد تخصيص داده نشود.

اين سيستم‌عامل بر خلاف دو رقيب ديگر سهم ناچيزي از بازار تلفن‌هاي همراه هوشمند را در اختيار دارد و بيشتر محبوبيتش را به سبب دستگاه‌هاي دستيار ديجيتال شخصي كسب كرده است. با استفاده از برنامه Outlook و Palm Desktop امكان همزمان سازي فايل‌ها با كامپيوتر شخصي فراهم مي‌شود. اين سيستم‌عامل با توجه به اينكه چند سالي است كه به روز نشده است به طور پيش ساخته از مستندات اداري Microsoft Office پشتيباني نمي‌كند و براي مشاهده فايل‌هاي Word, Excel و Power Point بايد از نرم‌افزار كمكي DataViz استفاده كرد كه تقريباً با تمام سخت‌افزارهاي مجهز به Palm OS عرضه مي‌شود. اين نرم‌افزار كمكي امكان ويرايش فايل‌هاي Word و Excel را فراهم مي‌كند اما قابليت ويرايش فايل‌هاي Power Point را ندارد.

نرم ‌فزار مديريت نامه‌هاي الكترونيكي در اين سيستم‌عامل Versa Mail است كه امكان دريافت نامه از طريق طيف وسيعي از رسانه‌هاي ارتباطي نظير WiFi، Bluetooth و ارتباط همزمان‌سازي با كامپيوتر شخصي را فراهم مي‌نمايد. اين نرم‌افزار از استانداردهاي POP3 و IMAP نيز پشتيباني مي‌نمايد. از ديدگاه قابليت‌هاي چند رسانه اين سيستم‌عامل به مراتب در جايگاه عقب‌تري نسبت به رقباي خود قرار مي‌گيرد. به عنوان نمونه براي پخش موسيقي‌هايي كه با الگوي DRM محافظت شده‌اند، بايد از نرم‌افزار جداگانه‌اي استفاده شود. همچنين اين سيستم‌عامل تنها از استاندارد فايل‌هاي صوتي- تصويري MPEG1پشتيباني مي‌نمايد. از نظر نرم‌افزارهايي شخص ثالث، عليرغم عدم به روزرساني اين سيستم‌عامل طي سه سال گذشته، ولي حجم قابل توجهي از كاربردهاي شخص ثالث براي اين سيستم‌عامل عرضه شده است. سايت handango بيش از 10000 كاربرد را براي اين سيستم عامل در بر دارد.

سهم بازار

يكي از عوامل مهم و تعيين كننده در رواج و محبوبيت سيستم‌هاي عامل همراه، علاوه بر قابليت‌هاي و ويژگي‌هاي نرم‌افزاري، حمايت و پشتيباني شركت‌هاي توليدكننده سخت‌افزار (سازندگان تلفن‌هاي همراه يا دستيار ديجيتال شخصي) و به عبارت دقيق‌تر سهم بازار حمايت كنندگان از اين سيستم‌هاي عامل مي‌باشد. بر اساس آمار، سيستم‌عامل Symbian قريب به 67% از بازار سيستم‌عامل همراه را در اختيار دارد و به دنبال آن سيستم‌عامل Windows Mobile با سهم 15% و در جايگاه بعدي سيستم‌عامل PalmOS در كنار ساير سيستم‌هاي عامل رقيب (نظيرBlackberry و Linux) 18% باقيمانده بازار را به طور گروهي در اختيار دارند. اين سهم بازار ارتباط مستقيم و تنگاتنگي با سهم بازار سازندگان تلفن‌هاي همراه دارد.

به عنوان مثال مالكين اصلي شركت Symbian، شركت‌هاي بزرگي نظير نوكيا (با مالكيت 47.9% سهام)، اريكسون (با مالكيت 15.6% سهام)، سوني- اريكسون (با مالكيت 13.1% سهام)، پاناسونيك (با مالكيت 10.5% سهام)، زيمنس (با مالكيت 8.4% سهام) و در نهايت سامسونگ (با مالكيت 4.5%) مي‌باشند كه موفقيت هريك در بازار سخت افزار تلفن همراه به طور مستقيم موجب موفقيت، رواج و محبوبيت اين سيستم‌عامل در بازار جهاني خواهد شد

 

سيامك عضدالملكي- دنياي كامپيوتر و ارتباطات